आजच्या पिढीसाठी भावनिक परिपक्वतेचा संदेश

आजच्या पिढीसाठी भावनिक परिपक्वतेचा संदेश

 आजच्या डिजिटल युगात माहितीचा आणि संपर्काचा वेग प्रचंड वाढला आहे. मोबाईल, सोशल मीडिया आणि सतत उपलब्ध असलेली इंटरनेट सेवा यामुळे किशोरवयीन मुला‑मुलींच्या आयुष्यात नवी दालने उघडली असली, तरी त्यासोबत अनेक आव्हानेही उभी राहिली आहेत. १३‑१४ वयातच भावनिक आकर्षण, नात्यांविषयी उत्सुकता आणि ‘तत्काळ’ आनंदाची अपेक्षा निर्माण होते. अशा वेळी योग्य दिशा, संयम आणि भावनिक परिपक्वता नसल्यास चुकीचे निर्णय घेण्याचा धोका वाढतो.

भावनिक आकर्षण आणि वास्तव किशोरवय हे भावनांचे अस्थिर वळण असते. आकर्षण येणे स्वाभाविक आहे; पण आकर्षण आणि जबाबदारी यातील फरक ओळखणे तितकेच महत्त्वाचे आहे. प्रेमात नकार मिळाला, अपेक्षा पूर्ण झाल्या नाहीत किंवा मतभेद झाले, तर त्या क्षणी भावनांवर नियंत्रण ठेवणे गरजेचे ठरते. स्वतःला सावरून पुढे जाण्याची ताकद हीच खरी परिपक्वता आहे.

संयम, स्वाभिमान आणि आत्मसन्मान नकार हा अपमान नसतो; तो आयुष्यातील एक अनुभव असतो. अपयशातून शिकून स्वतःचा स्वाभिमान जपणे, अभ्यास‑करिअरवर लक्ष केंद्रित करणे आणि स्वतःच्या क्षमतांवर विश्वास ठेवणे या गोष्टी युवक‑युवतींना दीर्घकाळासाठी सक्षम करतात. क्षणिक भावनेपोटी टोकाची पावले उचलणे टाळले पाहिजे.

कुटुंबाची भूमिका आई‑वडील आणि परिवार हे मुलांचे पहिले मार्गदर्शक असतात. घरात संवादाचे वातावरण असेल, तर मुलांना प्रश्न, शंका किंवा भावना मोकळेपणाने मांडता येतात. धाक‑धमकीपेक्षा समजावून सांगणे, विश्वास देणे आणि वेळेवर मार्गदर्शन करणे हे अधिक परिणामकारक ठरते.

मोबाईल आणि सोशल मीडियाचा जबाबदार वापर मोबाईल हा साधन आहे; आयुष्य नाही.

वयाला साजेशी ॲप्स व कंटेंटच वापरावा.

अनोळखी व्यक्तींशी चॅट/व्हिडिओ कॉल टाळावा.

वैयक्तिक फोटो, माहिती शेअर करताना अत्यंत सावध राहावे.

स्क्रीन-टाईमला मर्यादा ठेवावी आणि झोप, अभ्यास, खेळ यांना प्राधान्य द्यावे.

सायबर छळ, ब्लॅकमेलिंग आदी प्रकार आढळल्यास त्वरित विश्वासू व्यक्ती, पालक किंवा संबंधित यंत्रणेशी संपर्क साधावा.

बालकांचे कायदेशीर हक्क व सायबर कायद्यांचा संदर्भ भारतामध्ये बालकांचे संरक्षण करण्यासाठी विविध कायदे अस्तित्वात आहेत. बालक म्हणजे १८ वर्षांखालील व्यक्ती.

बाल लैंगिक गुन्ह्यांपासून संरक्षण अधिनियम (POCSO) अंतर्गत १८ वर्षांखालील मुला-मुलींवरील कोणताही लैंगिक शोषणाचा प्रकार हा गंभीर गुन्हा मानला जातो.

माहिती तंत्रज्ञान अधिनियम (IT Act) अंतर्गत सायबर छळ, धमकी, ब्लॅकमेलिंग, अश्लील मजकूर पाठवणे किंवा प्रसारित करणे हे दंडनीय अपराध आहेत.

बालकांचे फोटो/व्हिडिओ परवानगीशिवाय प्रसारित करणे हा गुन्हा असून त्याबाबत कठोर शिक्षा होऊ शकते.

अशा प्रकारांमध्ये बालकल्याण समिती, पोलीस, सायबर सेल किंवा 1098 (चाइल्ड हेल्पलाईन) वर त्वरित संपर्क साधता येतो.

पालकांसाठी स्वतंत्र चौकट पालकांनी केवळ शिस्तीवर भर न देता मार्गदर्शनाची भूमिका घ्यावी.

मुलांच्या मोबाईल वापरावर लक्ष ठेवावे, परंतु अविश्वासाचे वातावरण निर्माण करू नये.

मित्रमंडळी, ऑनलाईन संपर्क आणि दैनंदिन वागणुकीत होणारे बदल याकडे सजगपणे पाहावे.

मुलांशी नियमित संवाद साधून भावनिक आधार द्यावा.

अडचण आल्यास समाजातील जाणकार व्यक्ती, शिक्षक, समुपदेशक किंवा बालकल्याण समितीशी संपर्क साधावा.

‘आपले मूल सुरक्षित आहे’ ही जबाबदारी केवळ शासनाची नसून पालकांचीही आहे, हे लक्षात ठेवावे.

 आजच्या काळात भावनिक मजबुती हीच खरी ताकद आहे. संयम, समजूतदारपणा आणि जबाबदारीने घेतलेले निर्णय यातूनच सुरक्षित, उज्ज्वल भविष्य घडते. युवक‑युवती, पालक आणि समाज—सर्वांनी मिळून योग्य मार्गदर्शन दिल्यास अनेक अडचणी टाळता येतील.

ॲड. क्षमा बासरकर धर्मपुरिवार अध्यक्ष, बाल कल्याण समिती, चंद्रपूर जिल्हा

८४८४०८२२२४